Europese toezichthouders onderzoeken Russische en Iraanse inmenging via sociale media bij protesten in Albanië

Europese toezichthouders en inlichtingendiensten onderzoeken volgens Europese functionarissen of netwerken die aan Rusland en Iran zijn gelinkt, via sociale media hebben bijgedragen aan de gewelddadige protesten van de afgelopen weken in Frankrijk, Italië en Albanië. Het gaat om accounts met banden met pro-Russische netwerken en extreemrechtse groepen. Die accounts zouden gewelddadige content hebben verspreid om de onrust in de drie landen aan te wakkeren; ook Iran en Algerije worden als mogelijke bronnen genoemd. Een Europese inlichtingenfunctionaris zei daarbij dat er vooralsnog geen bewijs is dat Russische agenten de protesten op straat rechtstreeks aanstuurden. Het onderzoek naar die mogelijke sturing zit in Frankrijk nog in een vroege fase.

Albanië maakt al enkele weken een golf van onrust door. Eerst waren er studentenprotesten, die uitliepen op botsingen met de politie in onder meer de hoofdstad Tirana en in Shkodër, een stad in het noordwesten van het land. Tegen die achtergrond past het Europese onderzoek naar mogelijke buitenlandse inmenging via sociale media. Onderzoekers kijken daarbij naar buitenlandse accounts die de onvrede onder Albanezen online zouden hebben aangewakkerd.

Premier Edi Rama van Albanië beschuldigde Rusland en Iran al op 18 en 19 oktober van een gecoördineerde aanval op zijn land. Die aanval zou gericht zijn tegen de toetreding van Albanië tot de Europese Unie. Volgens Rama zou Iran duizenden profielen hebben geactiveerd om het publieke debat in Albanië te beïnvloeden. Hij noemde Rusland daarbij geen partner die een stabiel Albanië wil. Concreet bewijs voor rechtstreekse betrokkenheid van Russische of Iraanse diensten bij de organisatie van de protesten leverde Rama zelf niet. Hij erkende ook dat de betogers vooral jonge Albanezen zijn. Albanië is kandidaat-lid van de Europese Unie en wil het toetredingsproces vooruit helpen. Dat verklaart waarom Rama de protesten koppelt aan een vermeende aanval op die koers. Voor Nederlanders en Belgen met een band met Albanië speelt de rel zich dus af tegen de achtergrond van de toenadering tussen Tirana en Brussel.

Volgens Zakharova wees Moskou de beschuldiging van Rama meteen van de hand. Zakharova is woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken, het belangrijkste publieke gezicht van de Russische diplomatie. Via de Russische ambassade in Tirana liet ze op 18 oktober weten dat het de eigen burgers van Albanië zijn die de straat op zijn gegaan uit protest. Zakharova zei dat Rama niet anderen de schuld moet geven. Hij moet zijn binnenlandse problemen zelf oplossen, zei ze. Daarmee schuift Moskou de verantwoordelijkheid voor de onrust terug naar de Albanese regering zelf, tegenover de lezing van Rama dat buitenlandse netwerken de protesten mede hebben aangewakkerd.

Het Europese onderzoek waar de functionarissen op wijzen, gaat verder dan de losse beschuldiging van Rama. Het kijkt breder naar sociale-mediaccounts die bij onrust in meerdere EU-landen een rol zouden hebben gespeeld, met Albanië als een van de genoemde landen naast Frankrijk en Italië. Juist omdat dat onderzoek in Frankrijk nog aan het begin staat, hielden de functionarissen een slag om de arm over directe sturing vanaf Russische zijde. Een conclusie over wie precies achter de accounts zit, is er nog niet.